ΜΟΝΗ ΠΑΛΙΑΝΗΣ – ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ

ΜΟΝΗ ΠΑΛΙΑΝΗΣ
ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ
ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΚΑΡΔΙΩΤΙΣΣΑ



.

ΜΟΝΗ ΠΑΛΙΑΝΗΣ

Η Ιερά Μονή Παλιανής είναι γυναικείο μοναστήρι, σταυροπηγιακό, που υπάγεται στο Δημοτικό διαμέρισμα Βενεράτου. Η θέση του είναι σε υψόμετρο 280 μ. και σε γραφικό τοπίο. Δεν είναι κοινοβιακή. Οι μοναχές που ζουν στη μονή αποζούν από τις εργασίες τους, κεντώντας υφάσματα, κουβέρτες και υπάρχει διαρκή έκθεση με πλεκτά και κεντήματα. Ο ναός έχει τρία κλίτη. Είναι από τα παλαιότερα μοναστήρια της Κρήτης και ανάγεται στην πρώτη βυζαντινή περίοδο. Το 2001 απεγράφησαν 34 μοναχές.

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ

ΜΟΝΗ ΠΑΛΙΑΝΗΣΗ Μονή γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, στη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Ο κεντρικός ναός είναι τρίκλιτη βασιλική ,το κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Το νότιο κλίτος είναι αφιερωμένο στους Τρεις Ιεράρχες και το βόρειο στον Άγιο Παντελεήμονα. Αριστερά βρίσκεται το παρεκκλήσι των Αγίων Αποστόλων.Το καθεδρικό κλίτος είναι μεγαλύτερο, στεγάζεται με κυλινδρικό θόλο, ενώ τα πλάγια είναι μικρότερα και στεγάζονται με τεταρτοκύκλιους θόλους. Μεταξύ τους χωρίζονται με μαρμάρινες κολόνες που έχουν κιονόκρανα Βυζαντινής τεχνοτροπίας με φύλλα άκανθας. Στις κολόνες στηρίζονται τόξα. Δύο απ’ αυτά τα κιονόκρανα είναι από Βυζαντινό μάρμαρο, ενώ ένα τρίτο που σώζεται βρίσκεται στον προαύλιο χώρο. Από παλιό μάρμαρο είναι το υπέρθυρο της εισόδου του νάρθηκα, σκαλισμένο με ανάγλυφα που παριστάνουν τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Άλλα κομμάτια από Βυζαντινά μάρμαρα είναι χτισμένα σε διάφορα μέρη του ναού και στο πλακόστρωτο της αυλής υπάρχουν αρχαίες μαρμάρινες πλάκες. Ακόμη τέσσερα κιονόκρανα χρησιμεύουν σαν βάση της Αγίας Τράπεζας. Ένα με σταυρόσχημο μονόγραμμα ανήκει στην πρώτη Βυζαντινή περίοδο. Τα κελιά των μοναχών είναι χτισμένα από άλλα μέρη παλιών οικοδομημάτων, διαζώματα, κορνίζες, κίονες κ.λ.π. Το καθολικό βρίσκεται στο κέντρο του μοναστηριού, και γύρω απ’ αυτό είναι χτισμένα σε διάφορα επίπεδα οι κοινόχρηστοι χώροι και τα κελιά των μοναζουσών. Η κεντρική πύλη βρίσκεται στο δυτικό τμήμα του συγκροτήματος. Η παλιά πετρόχτιστη πύλη κατεδαφίστηκε γύρω στο 1970 και κατασκευάστηκε καινούρια με σκυρόδεμα. Ένα μοναστήρι καλογραιών έπρεπε να παρέχει ασφάλεια και απομόνωση. Το υπηρετικό προσωπικό και οι επισκέπτες έμεναν στο χώρο πριν από την κεντρική είσοδο, έτσι που όταν αυτή έκλεινε να απομόνωνε τους χώρους διαμονής των μοναζουσών. Οι επεμβάσεις των τελευταίων χρόνων έχουν αλλοιώσει κατά πολύ τη μορφή του κτιριακού συγκροτήματος. Τα κελιά πάντως δεν πρέπει να διέφεραν αρκετά από τα τυπικά σπίτια κρητικού χωριού του περασμένου αιώνα, μόνο που είχαν τηρηθεί οι βασικές αρχές που απαιτούσαν οι ανάγκες της μοναχικής ζωής.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Αρχαιότητα
Είναι από τις αρχαιότερες σε λειτουργία μονές της μεγαλονήσου. Η αρχή της ανάγεται στον 4ο αιώνα. Χτίστηκε σε θέση όπου πιθανολογείται ότι υπήρχε κατά την αρχαιότητα ναός της Αθηνάς.
Ο Ρ. Faure τοποθετεί στην περιοχή την αρχαία πόλη Απολλώνια και θεωρεί την ονομασία της Μονής παραφθορά αυτού του ονόματος.

Α΄Βυζαντινή Περίοδος
Το 668 ο πάπας της Ρώμης Βιταλιανός στέλνει στον αρχιεπίσκοπο Κρήτης Παύλο δύο επιστολές σχετικές με τη ρύθμιση κάποιων διοικητικών θεμάτων της Κρητικής Εκκλησίας. Σ’ αυτές αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι τα μοναστήρια Παλαιά και Αρσίλλι πρέπει να επιστρέψουν στη δικαιοδοσία της επισκοπής Λάππας. Αυτή η αναφορά τεκμηριώνει την ύπαρξη της Ιεράς Μονής Παλιανής ήδη από τον 7ο αιώνα. Είναι πιθανό από τότε να θεωρούνταν παλιά και να είχε κρατήσει αυτή την επωνυμία απ’ την οποία προέρχεται και η σημερινή «Πάλιανή».
Τα βυζαντινά κιονόκρανα και τα άλλα αρχιτεκτονικά λείψανα αποκαλύπτουν ότι στη θέση του σημερινού καθολικού υπήρχε παλαιοχριστιανικός ναός. Πρόκειται για τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική, τα λείψανα της οποίας είναι ενσωματωμένα στο σημερινό ναό.

Αραβοκρατία – Β΄Βυζαντινή περίοδο
Για την ιστορία της Μονής κατά την περίοδο της Αραβοκρατίας ( 824-961) δεν είναι τίποτα γνωστό. Το πιθανότερο είναι ότι η Μονή συνέχισε να λειτουργεί .
Μετά την ανάκτηση της Κρήτης από τους Βυζαντινούς φαίνεται και πάλι να ακμάζει. Την περίοδο 961-1204 μπορούμε να υποθέσουμε πως επρόκειτο για μια από τις πιο πλούσιες μονές αφού ανήκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, είχε τεράστια περιουσία και ήταν αυτοκρατορική.

Ενετοκρατία
ΜΟΝΗ ΠΑΛΙΑΝΗΣTο 1211 η Κρήτη έγινε Βενετσιάνικη κτήση, η Μονή παρέμεινε στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης εως το 1304. Ωστόσο , επειδή είχε πολλά κτήματα τράβηξε το ενδιαφέρον του Λατινικού Κλήρου της Κρήτης. Σε έγγραφο του 1248 καταγράφονται αναλυτικά τα χωριά που η μονή κατείχε “tempore Graecorum”.
Με απόφαση του Πάπα Κλήμεντα του Δ΄ η Μονή περιήλθε στη δικαιοδοσία του Λατίνου Αρχιεπισκόπου Κρήτης, παρ’ όλες τις αντίθετες προσπάθειες του Πατριάρχη. Έτσι άρχισαν μακροχρόνιες διενέξεις και στο τέλος η Μονή πέρασε στη δικαιοδοσία του Δόγη της Βενετίας το 1323. Τους τελευταίους αιώνες της Ενετοκρατίας είχε είκοσι έως τριάντα μοναχές. Το μοναστήρι λειτουργούσε κανονικά διατηρώντας τη μεγάλη περιουσία του και μάλιστα απ’ την εποχή εκείνη ήταν γυναικεία μονή.

Τουρκοκρατία
Η τουρκική επίθεση κατά της Κρήτης (1645-1669) σήμανε το τέλος μιας μακράς περιόδου αλλά και της κυριαρχίας των καθολικών στο μοναστήρι. Οι τεράστιες περιουσίες που είχε ως τότε καταπατήθηκαν από τους κατακτητές και διαμοιράστηκαν σε Τούρκους αξιωματούχους .
Πατριαρχικό έγγραφο του 1781 αναφέρει ότι η Μονή ανήκει στην επισκοπή Κνωσού.
Πριν απ’ το 1821 η Μονή ήταν φημισμένη για τα εργόχειρα της. Κάποιες πληροφορίες που υπάρχουν μας κάνουν να υποθέσουμε ότι η Μονή δεν διέθετε κτηματική περιουσία και οι μοναχές ασχολούνταν με χειροτεχνήματα.
Στις 24 Ιουνίου του 1821 ο μεγάλος αρμπεντές (σφαγή) στο Ηράκλειο απλώθηκε στο Μαλεβίζι οι Τούρκοι εισέβαλλαν στο μοναστήρι και κατέσφαξαν 70 μοναχές στη συνέχεια λεηλάτησαν τα Ιερά Σκεύη, τους πολυελαίους, τα καντήλια και τις εικόνες και παρέδωσαν το μοναστήρι στις φλόγες. Μόνο τρεις μοναχές σώθηκαν, μια απ’ αυτές η Παρθενία Νεονάκη από το χωριό Μιαμού Καινουρίου, ανοικοδόμησε το ναό από το 1826 μέχρι το 1840.
Στους σεισμούς του 1856 η Μονή έπαθε καταστροφές και η επισκευή της οδήγησε σε αλλαγή της αρχικής μορφής του Ναού.
Το 1866 ο Καπετάν Μιχάλης Κόρακας βρήκε καταφύγιο στην Παλιανή όταν σκότωσε το φοβερό Τούρκο Αλήκο και πήρε τα άρματα του για να αρχίσει τη σπουδαία επαναστατική δράση του. Δυστυχώς στη μεγάλη κρητική Επανάσταση του 1866 το μοναστήρι καταστράφηκε ξανά από τους κατακτητές. Παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα οι μοναχές κατάφεραν να ξαναχτίσουν το Ναό ο οποίος εγκαινιάστηκε από το Μητροπολίτη Κρήτης στις 15 Αυγούστου 1872. Για να αντιμετωπιστούν τα οικονομικά προβλήματα του μοναστηριού και να χτιστεί ξανά ο ναός βοήθησαν όλοι οι χριστιανοί με εράνους και η ακμάζουσα τότε ελληνική παροικία της Αιγύπτου.
Το μοναστήρι κατά τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα, καταφέρνει να οργανωθεί καλύτερα και να αποκτήσει λιόφυτα και αμπέλια. Όμως οι επαναστάσεις διαδέχονται η μια την άλλη και οι πληγές για το μοναστήρι είναι μεγάλες. Καθώς βρίσκεται δίπλα στο δρόμο της Μεσαράς αποτελεί εύκολο στόχο των άτακτων Οθωμανών αλλά και του τουρκικού στρατού.

Σύγχρονη Εποχή
Και στις αρχές του 20ου αιώνα τα οικονομικά προβλήματα συνεχίζονται. Οι μοναχές όμως αυξάνονται το 1930 φτάνουν στις 65 και τ 1942 τις 85. Σήμερα υπάρχουν στη μονή 26 μοναχές, οι περισσότερες ηλικιωμένες. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες έγιναν έργα που πρόσφεραν πιο άνετη διαβίωση, δυστυχώς όμως αλλοίωσαν την αρχική φυσιογνωμία του μοναστηριού.
Είναι μια από τις πιο πολυσύχναστες μονές της Κρήτης.
Στο μοναστήρι λειτουργεί πάνω από 10 χρόνια μουσείο με τα εναπομείναντα ευρύτατα της μονής, τα οποία είναι καθ’ όλα αξιόλογα. Εκτίθενται εικόνες, ιερά κειμήλια και διάφορα βιβλία μεγάλης ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας. Τέλος, να σημειωθεί ότι έχουν ξεκινήσει διάφορες εργασίες συντήρησης και αναπαλαίωσης του μοναστηριού.

Η ΑΓΙΑ ΜΥΡΤΙΑ

«Η Εικών σου η άχραντος τη μυρσίνη οικήσασα ταύτην εχαρίτωσε πολλοίς θαύμασι και ζωηφόρω σου χάριτι…»
«Το γαρ θείον Αυτής (της Θεοτόκου) εκτύπωμα εν δένδρω μύρτον οικείν ηρετήσατο και του φυτού τοις κλάδοις χάριν δέδωκεν ώστε πάντες εκπλήττεσθαι».

Κυρίαρχο ρόλο στη λατρευτική παράδοση της Μονής Παλιανής διαδραματίζει η «αγία μυρτιά της Παλιανής». ένα αιωνόβιο δέντρο που βρίσκεται παράλληλα με το ναό δίπλα σε πηγή που διατηρείται μέχρι σήμερα και ονομάζεται από τις μοναχές » καβούσι» στο Ν.Δ. τμήμα του μοναστηριού. Η εικόνα της Παναγίας βρίσκεται πάντα στο ειδικό εικονοστάσι, στον κορμό του δέντρου και το καντήλι της μυρτιάς ανάβει συνέχεια!

ΜΟΝΗ ΠΑΛΙΑΝΗΣΗ «Αγία Μυρτιά», όπως αποκαλείται από τις μοναχές, γιορτάζει ξεχωριστά απ’ το ναό. Καθιερώθηκε δηλαδή ειδική γιορτή για την Παναγία τη Μυρτιδιώτισσα, στις 24 Σεπτεμβρίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ευλογία των άρτων γίνεται κάθε χρόνο κάτω από το ιερό αυτό δέντρο και ως τράπεζα χρησιμοποιείται ένα αρχαίο κιονόκρανο! (Προέρχεται από την πρωτοχριστιανική βασιλική). Τα πιο χαμηλά κλαδιά του έχουν εντελώς απογυμνωθεί από τα φύλλα του. Τα κόβουν οι προσκυνητές της Παλιανής. Άλλοι κατασκευάζουν φυλαχτά, άλλοι τα κρεμούν στα εικονοστάσια τους. Η λατρεία της «Αγίας Μυρτιάς» αποτελεί επιβίωση πανάρχαιων λατρευτικών συνηθειών και πιο συγκεκριμένα της λατρείας των ιερών δέντρων της Μινωικής θρησκείας. Το ιερό δέντρο της Παλιανής αποτελεί επίκεντρο της λατρείας ιδιαίτερα κατά τη περίοδο του 15ης Αυγούστου. Κάθε απόγευμα όλες οι μοναχές κάνουν παρακλήσεις κάτω από την Αγία Μυρτιά και προσεύχονται. Η τελετουργία αυτή αποκτά μια ξεχωριστή σημασία για τα δεδομένα της Ορθόδοξης Χριστιανικής παράδοσης. Η υπαίθρια τελετουργία κάτω από το ιερό δέντρο είναι φαινόμενο ίσως και μοναδικό για τα εκκλησιαστικά δεδομένα. Αλλά και ξεχωριστά κάθε μοναχή θεωρεί ότι ανάμεσα στα καθήκοντα της συμπεριλαμβάνεται και η τακτική προσευχή κάτω από την Αγία Μυρτιά. Οι μοναχές κόβουν το κλαδιά του δέντρου και σχηματίζουν με αυτά μικρούς σταυρούς. Ένας τέτοιος σταυρός θεωρείται ότι περικλείει θαυματουργές ιδιότητες και μπορεί να ακούσει κανείς στην Παλιανή αναρίθμητες σχετικές παραδόσεις. Τα τελευταία χρόνια οι πιο χαμηλοί κλώνοι του δέντρου έχουν εντελώς απογυμνωθεί από φύλλα τα οποία κόβουν και παίρνουν μαζί τους οι προσκυνητές. Στον κορμό έχει τοποθετηθεί εικονοστάσι και δίπλα του μπορεί να δει κανείς άφθονα αφιερώματα, τα οποία είτε αφήνουν στον κορμό είτε κρεμούν στα κλαδιά του δέντρου.

H αγια-Mυρτιά στο βυζαντινό μοναστήρι της Παναγίας Παλιανής στο χωριό Bενεράτο, νομός Hρακλείου. O κορμός του ιερού ιαματικού δέντρου, στα κλαδιά του οποίου οι πιστοί κρεμούν αφιερώματα, προστατεύεται με περίφραξη (Nίκος Ψιλάκης, «Mοναστήρια και ερημητήρια της Kρήτης», τ. a΄, εκδ. B΄, Hράκλειο 1994).

ΤΟΝ ΘΡΥΛΟ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΥΡΤΙΑΣ ΔΙΗΓΕΙΤΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΔΕΚΑΤΕΤΡΑΣΤΙΧΟ

ΤΗΣ ΜΥΡΤΙΑΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΙΟΥ ΔΕΝΔΡΟΥ ΠΑΛΙΑΝΗΣ ΣΤΙΧΟΥΡΓΕΙΤΑΙ ΕΝ ΣΥΝΤΟΜΙΑ ΔΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗ
ΠΡΙΝ ΚΤΙΣΘΗ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΟΛΗ ΤΟΥΤΗ Η ΠΛΑΓΙΑ ΚΑΘΩΣ ΛΕΓΟΥΝ ΗΤΟ ΔΑΣΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΔΩΣΑΝ ΦΩΤΙΑ
ΟΤΑΝ ΕΦΘΑΣΕΝ Η ΦΛΟΓΑ ΣΕ ΜΙΑ ΒΑΤΟ ΓΗΡΑΙΑ ΜΗ! ΜΗ! ΑΔΙΑΚΟΠΑ ΕΒΟΑ ΜΙΑ ΦΩΝΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ
ΤΗΝ ΦΩΤΙΑ ΜΕ ΦΟΒΟ ΣΒΗΝΟΥΝ ΠΕΡΙΕΡΓΩΣ ΕΡΕΥΝΟΥΝ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΔΙΑΚΡΙΝΟΥΝ ΣΚΥΒΟΥΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥN
ΕΚΑΜΑΝ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΑΡΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΟΙ ΧΩΡΙΚΟΙ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΠΟΥΧΕ ΧΑΡΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΑΝ ΕΚΕΙ
ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΥΡΤΙΑΣ ΚΛΩΝΑΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ Η ΜΟΡΦΗ ΔΙΕΚΡΙΝΕΤΟ ΑΝΑΡΙΑ ΕΤΣΙ ΕΙΧΕ ΖΩΓΡΑΦΙΣΘΗ
ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΘΥΜΙΑΖΑΝ ΣΥΧΝΑ ΠΥΚΝΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑ ΚΑΛΟΦΩΤΑ
ΘΑΥΜΑ ΕΚΑΜΕ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤ΄ ΑΝΑΜΑΡΤΗΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΑΛΗΘΙΝΑ ΓΕΝΗΚΑΝ ΤΑ ΖΩΓΡΑΦΙΣΤΑ ΚΛΑΔΙΑ
ΜΑΤΣΟ ΤΟΤΕ ΤΑ ΦΥΤΕΨΑΝ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΜΕ ΧΑΡΑ ΤΑ ΚΛΩΝΑΡΙΑ ΠΕΡΙΠΛΕΞΑΝ ΚΑΙ ΦΟΥΝΤΩΝΟΥΝ ΘΑΛΕΡΑ
ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΛΙΓΟ ΠΙΟ ΠΕΡΑ ΕΚΤΙΣΑΝ ΟΙ ΧΩΡΙΚΟΙ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΜΕΤΑΦΕΡΑΝ ΑΛΛΑ ΕΦΕΥΓΕ ΑΠ΄ ΕΚΕΙ
ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ ΤΗΝ ΕΚΛΕΙΔΩΣΑΝ ΛΕΝΕ ΜΕΣ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΥΡΙΟ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ ΣΤΑ ΚΛΩΝΑΡΙΑ ΤΗΣ ΜΥΡΤΙΑΣ
ΕΔΩΣΕ ΝΑ ΕΝΝΟΗΣΟΥΝ ΠΩΣ ΔΕΝ ΕΠΡΕΠΕ ΞΑΝΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΝΑ ΧΩΡΙΣΟΥΝ ΑΠ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΗΣ ΤΑ ΚΛΑΔΙΑ
ΕΤΣΙ ΒΡΙΣΚΕΤ’ ΕΔΩ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΥΚΛΩΝΟ ΚΟΡΜΟ ΠΟΥ ΞΕΦΥΤΡΩΣΕ ΑΠ΄ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΙ’ ΕΙΝΑΙ ΔΕΝΔΡΟ ΙΕΡΟ
ΘΕΙΑ ΧΑΡΙ ΕΧΕΙ ΛΑΒΕΙ ΚΑΙ ΓΙ’ ΑΥΤΟ ΚΑΘΕ ΠΙΣΤΟΣ ΠΑΙΡΝΕΙ ΦΥΛΛΑ Η΄ ΚΛΩΝΑΡΙ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑΧΗ ΦΥΛΑΚΤΟ

Tα παραπάνω είναι τμήμα της δημοσίευσης από το blog ΒΕΝΕΡΑΤΟ – ΠΑΛΙΑΝΗ

Φωτογραφίες από το μοναστήρι υπάρχουν και σε αυτόν τον ιστοχώρο.

Κορυφή Σελίδας

ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ

Στο video που ακολουθεί και το οποίο μεταδώθηκε από την εκπομπή «Καλό Μεσημέρι» του KPHTH TV μπορείτε να δείτε τα αξιοθέτρα του Αγίου Θωμά.

Ο Άγιος Θωμάς είναι χωριό του Νομού Ηρακλείου στην επαρχία Μονοφατσίου με 789 κατοίκους και ομώνυμο δημοτικό διαμέρισμα. Το χωριό έχει άφθονα νερά και πολλά περιβόλια με εκλεκτής ποιότητας οπωροκηπευτικά. Η γεωλογική σύσταση του τόπου με τους απόκρημνους ψηλούς βράχους δίνει στο τοπίο ιδιότυπη και μοναδική όψη.

Στην περιοχή του χωριού υπάρχουν πολλά λαξευτά σπήλαια και αρχαίοι τάφοι. Σε ένα τέτοιο σπήλαιο μεταξύ Αγίου Θωμά και του οικισμού Αρδάχθια υπάρχει ο Ναός της Κεράς Σπηλιώτισσας, όπου κατά την παράδοση υπήρχε θέατρο και αρχαίος βωμός. Στον Άγιο Θωμά καθεδρικός ναός είναι ο ομώνυμος, παλαιό κτίσμα τύπου βασιλικής με κυλινδρικό τρούλο. Στο βάθος της κοιλάδας στη θέση Μουζουράς, σε ειδυλλιακό τοπίο, βρίσκεται το εξωκλήσιο της Παναγίας Καρδιώτισσας, όπου βρέθηκε εικόνα της Παναγίας, το 1912.

Δίπλα στο χωριό υπάρχει επίσης η εκκλησία της Κεράς Μελισσανής, της Αγίας Παρασκευής και του Αγίου Πνεύματος στα ερείπια του χωριού Αξέντι, κατοικούμενο από τους πιο πολεμοχαρείς Τούρκους, οι οποίοι παρά τον αιμοβόρο χαρακτήρα τους διατήρησαν την εκκλησία του χωριού τους.

Ιστορικά στοιχεία
Όταν ο Άγιος Θωμάς ήταν κοινότητα, σε αυτόν υπαγόταν και ο οικισμός Αρδάχθια, με 283 κατοίκους το 1971 και σε υψόμετρο 520 μ. Το χωριό αναφέρεται σε παλιότερες απογραφές με το όνομα Αργάθια. Από την απογραφή του 1881, και μετά από λάθος απογράφεται με την ονομασία Αρδάχτια ονομασία πού διατηρείτε και στις επόμενες απογραφές. Ενεκα κατολισθήσεων το χωριό εγκαταλείφτηκε και ξαναχτίστηκε σαν συνοικία του Αγ. Θωμά, στη θέση Πλάκα.

Σε κάποια περιοχή στη θέση του Αγίου Θωμά ήταν η αρχαία πόλη Πάννονα. Στη διάρκεια της Ενετοκρατίας ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά του Μονοφατσίου. Το 1583 αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα (Κ100) με το όνομα S. Thoma με 521 κατοίκους. Κατά την Τουρκοκρατία εκχωρήθηκε στον πορθητή του Χάνδακα Κιοπρουλί , ο οποίος το αφιέρωσε στο Βεζίρ Τζαμί (Άγιος Τίτος). Κατά την Επανάσταση του 1866 οι Τούρκοι κατέστρεψαν το χωριό και έκοψαν τα οπωροφόρα δέντρα.

Στις αρχές του 20ού αιώνα φιλοξενήθηκαν στον Άγιο Θωμά δύο Βρετανοί, οι οποίοι έκαναν κρυφά ανασκαφές στο Σπήλιο της Ρογαλιάς, σε βραχώδες ύψωμα βόρεια του χωριού. Αυτοί ανακάλυψαν άγαλμα θεάς το οποίο έκλεψαν και σήμερα βρίσκεται στη Βοστόνη, σύμφωνα με πληροφορίες των κατοίκων.

Στον Άγιο Θωμά γεννήθηκε το 1770 ο Δημήτρης Λόγιος. Όταν ήταν 10 χρονών οι Τούρκοι σκότωσαν τον πατέρα του και τον ανέλαβε υπό την προστασία του ο αδερφός του πατέρα του, ιερομόναχος στις Απεζανές, Δωρόθεος. Αλλά και αυτόν κυνήγησαν οι Τούρκοι και αναγκάστηκε να φύγει στην Πάδουα της Ιταλίας με τον προστατευόμενο ανιψιό , ο οποίος σπούδασε γιατρός στο εκεί Πανεπιστήμιο. Το 1800 επέστρεψε στον Άγιο Θωμά προσφέροντας τις υπηρεσίες του σε Χριστιανούς και Τούρκους αδιακρίτως.

Ένας γενίτσαρος από το Αξέντι φόνευσε τον άνδρα της αδερφής του, Δημήτρη Κοσμαδάκη. Ο Λόγιος, εκδικούμενος το θάνατό του, σκότωσε το φονιά του κουνιάδου του. Από τότε έζησε ως χαΐνης τιμωρώντας τους γενιτσάρους. Ο πασάς έστειλε 50 εκλεκτούς γενιτσάρους να τον συλλάβουν. Αυτούς τους φιλοξένησαν στο κονάκι του Σελίμ Αγά Κονταξή που σώζεται σήμερα. Ο Λόγιος πληροφορήθηκε την άφιξή τους και τη νύχτα μπήκε στον οντά, όπου κοιμόντουσαν και κατέσφαξε έξι από αυτούς. Οι υπόλοιποι σκοτώθηκαν μεταξύ τους μέσα στο σκοτάδι και στη σύγχυση.

Ο Λόγιος ήθελε να εξοντώσει τον αγριότερο γενίτσαρο της Μεσαράς Αγριολίδη από το χωριό Άγιος Ιωάννης , νότια της Φαιστού. Όμως προδόθηκε από τον υπηρέτη του Αγριολίδη και σκοτώθηκε από αυτόν.

Από τον Άγιο Θωμά κατάγονταν και οι οπλαρχηγοί Δημήτριος και Φραγκίσκος Λιμπρίτης, ο Θεόδωρος και ο γιατρός Ιωάννης Λυμπρίτης, δωρητής της Βικελαίας Βιβλιοθήκης του Ηρακλείου. Από εδώ καταγόταν και ο Γεώργιος Καλαμαράς , τελειόφοιτος του Πανεπιστημίου της Πετρουπόλεως, αξιωματικός του Ρωσικού Ναυτικού, ο οποίος σκοτώθηκε στη Μάχη του Φαλήρου. Από τα Αρδάχθια καταγόταν και ο Γεώργιος Πετρογιαννάκης, υπουργός επί Κρητικής Πολιτείας.

Πηγή: wikipedia

Κορυφή Σελίδας


.

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΚΑΡΔΙΩΤΙΣΣΑ

Του Βασίλη Δρόσου (δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πατρίς»)

Λίγο πριν φτάσουμε στο ωραίο χωριό του Αγίου Θωμά, αριστερά μας ένας μικρός δρόμος περίπου 1 χλμ., μας οδηγεί στο μικρό βυζαντινό εκκλησάκι της Παναγίας της Καρδιώτισσας. Είναι κτισμένο στην ανατολική όχθη του Αξεδιανού χειμάρρου. Βρίσκεται εκεί από τον 14ο αιώνα, βλέπουμε ελάχιστη ίχνη τοιχογραφιών.

Τα σημάδια θεμελίων στην αυλή του, μαρτυρούν ότι υπήρχε παλαιότερη εκκλησία. Ρωτήσαμε τον πατέρα Παναγιώτη και μας είπε πράγματι ότι η πρώτη εκκλησία κτίστηκε τον 9ο αιώνα αλλά μια απότομη καταιγίδα ξεχείλισε τον χείμαρρο και τα ορμητικά νερά παρασύρανε την πρώτη εκκλησία. Επισκευάστηκε το 1912 μετά από αποκαλύψεις και θαύματα. Το 1935-1962 λειτούργησε ως Μονή υπαγόμενη στην ενορία του Αγίου Θωμά. Είναι ένα από τα μεγάλα προσκυνήματα της Κρήτης.

Παρόλο που ήρθαμε νωρίς για να θαυμάσουμε και την ωραία φύση, είδαμε αρκετούς προσκυνητές να καταφθάνουν. Και τι ωραία! Καιρό είχα να δω άρτους σε πανέρια, σκεπασμένους με ωραία κεντημένα καλύμματα, να θυμίζουν τα χρόνια που ακόμα το νάιλον δεν είχε μπει στη ζωή μας.

Τα τελευταία χρόνια βλέπω να τους φέρνουν μέσα σε νάιλον τσάντες και όχι μόνο, ακόμα και οι άρτοι που θα ευλογηθούν είναι περιτυλιγμένοι με νάιλον. Εδώ βλέπουμε μια διαφορετική λαογραφική εικόνα. Το νοικοκύρεμα, πανέρια με κοφτά, πλεκτά καρεδάκια ή κεντητά, η βούρια, δημιουργούν μια διαφορετική αίσθηση που μας θύμισε παλαιότερες εποχές.

Ο ήλιος κατηφόρισε στο λιόγερμα πίσω από τους λόφους της ρεματιάς. Ο πατέρας Παναγιώτης χτύπησε την καμπάνα για τον πανηγυρικό εσπερινό. Καθώς σουρουπώνει, τα κεράκια, οι λαμπάδες, το λυκόφως, δημιουργούν ένα απαλό φωτισμό. Σε μια ήρεμη κατανυκτική ατμόσφαιρα, ακούμε τους ψαλτάδες να ψάλουν ύμνους της γιορτής της γέννησης της Θεοτόκου χοροστατούντος του αρχιμανδρίτη της Ιεράς Μονής Επανωσήφη κ.κ. Ιερόθεου. Εγινε η ευλογία των άρτων, τους έκοψαν μέσα στα στολισμένα πανέρια και τους μοίρασαν στους προσκυνητές. Ηρθε κι ένα πούλμαν με προσκυνητές από τα Χανιά. Παρόλο που έχει αρκετό χώρο για παρκάρισμα, πρέπει να δημιουργηθεί κι άλλος χώρος διότι δεν φτάνει.

Σε αυτό το θαυμάσιο τόπο, μπορεί κανείς να κάνει μια εκδρομή για να γνωρίσει την ιστορία του, τα μνημεία του, να θαυμάσει τη φύση του. Αξίζει ένας περίπατος εδώ και στα γύρω από το χωριό μονοπάτια που μέσα στην ομορφιά της άγριας φύσης κρύβουν πολλές εκπλήξεις.

Θα δούμε παλιά λαξευτά πατητήρια, πέτρινα γεφυράκια, παλιούς νερόμυλους, απόκρυφα εξωκκλήσια από το 13ο αιώνα, αρχαίους λαξευτούς τάφους κ.α.

Αν έχουμε χρόνο μπορούμε να επισκεφθούμε το ωραίο χωριό του Αγίου Θωμά. Είναι κτισμένο πάνω σε ακανόνιστους κρημνώδεις βράχους που βρίσκονται εκεί και μοιάζουν σε μετεωρίτες. Στην πλατεία του χωριού θα δούμε μια τρίκλιτη βυζαντινή εκκλησία με τρούλο και υπολείμματα τοιχογραφιών σαν αψίδα. Είναι αφιερωμένη στον Αγιο Απόστολο Θωμά, Αγιο Νικόλαο και Αγιο Χαράλαμπο. Στην ίδια πλατεία σώζονται ακόμα δύο μικρότερες εκκλησίες του Αγ. Παντελεήμονα και του Αγ. Ιωάννη.

Ανηφορίζοντας τα γραφικά σοκάκια του χωριού, θα ανεβούμε στην κορυφή των μετεωριτών. Από εκεί θα περάσουμε στο ερειπωμένο φρούριο. Θα δούμε πανοραμικά μια εύφορη λοφοσειρά να δένει σαν ομφάλιος λώρος τα ιερά βουνά Ιδη και Δίκτη. Καθώς θαυμάζουμε την απεραντοσύνη των γήλοφων με τις γραφικές κοιλάδες και πεδιάδες κατάφυτες από αμπέλια, ελιές, περιβόλια, λες τούτο τον τόπο τον ευλόγησε ο Θεός.

Κορυφή Σελίδας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s