ΓΙΟΥΧΤΑΣ

Το βουνό Γιούχτας είναι ένα σημείο ορόσημο 15 χιλιόμετρα στη Νότια πλευρά της πόλη του Ηράκλειου έχει υψόμετρο 811 μέτρα, η συνολική του έκταση είναι 4.000 στερέματα.

Στον Γιούχτα υπάρχει συνεχής παρουσία του Ανθρώπου από την Νεολιθική εποχή, στην Μινωική περίοδο υπήρξε ιερό βουνό, έχουν αναληφθεί αξιώλογoi αρχαιολογικοί χώροι με ανεκτίμητης αξίας ευρήματα, όπως τα ανεμόσπηλια, το ιερό κορυφής, το χωστό νερό, και ο στραβομύτης.

Στην Ενετοκρατία αναπτύχθηκε και ο μοναχισμός, αυτό το βλέπουμε σήμερα από τον τετράκλιτο Ναό που δεσπόζει στην δεύτερη υψηλότερη κορυφή του βουνού, αφιερωμένο στον Αφέντη Χριστό, που πανηγυρίζει 6 Αυγούστου, και ένα παλιό ερειπωμένο μοναστήρι που λέγετε, Των Καλογράδων τα Κελιά, στην δυτική απόκρημνη πλαγιά του Γιούχτα.

Η πανίδα του Γιουχτα
Ο Γιούχτας λόγω ίσος και του δύσβατου εδάφους του, απέτρεψε την αλλοίωση του φυσικού του περιβάλλοντος από τον Άνθρωπο, αποτελούσε και αποτελεί ένα καταφύγιο άγριας ζωής. Εκεί συναντάμε μεγάλο αριθμό ασπόνδυλων, αμφίβιων (δεντροβάτραχος, φρύνος), ερπετών (πράσινη σαύρα), φιδιών και θηλαστικών (ρινόλοφος, νυχτερίδα, μύγαλη, σκατζόχοιρος, βραχοποντικός, λαγός, ζουρίδα, πέρδικες, αρκάλους κ.λπ,

Επίσης η οικολογική αξία του Γιουχτα όσον αφορά την πανίδα έγκειται στο γεγονός ότι το βουνό αποτελεί το μοναδικό φυσικό οικοσύστημα στην ευρύτερη περιοχή, σε συνδυασμό με το γειτονικό φαράγγι του καιράτιου ποταμού, δημιουργεί ένα μοναδικό καταφύγιο για αρκετά είδη ζώων που το χρησιμοποιούν ως χώρο φωλιάσματος, τροφοληψίας και ξεκούρασης. Το έντονα δομημένο περιβάλλον της πόλης του Ηρακλείου, το πυκνό οικιστικό δίκτυο των γύρω περιοχών και οι εκτεταμένες εντατικές καλλιέργειες έχουν στερήσει ή υποβαθμίσει ένα σημαντικό τμήμα ζωτικού χώρου για την άγρια ζωή, για το λόγω αυτό το σύστημα Γιούχτας και το φαράγγι, αποτελεί ένα σημαντικό βιότοπο – καταφύγιο ζωής.

Έχουν παρατηρηθεί πάνω από 40 είδη πουλιών, ανάμεσα τους υπάρχουν είδη σπάνια ή και απειλούμενα, όπως το γεράκι της Ελεονώρας, το φαλκόνι και το σημαντικότερο, ο γύπας 20-30 γύπες. στην νοτιοδυτική πλευρά του βουνού υπάρχουν αποικίες γυπών οι οποίες είναι γνωστές από πολύ παλιά, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Γιούχτας έχει ανακηρυχτεί από το 1982 ως Σημαντικός Βιότοπος σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και μεταγενέστερα (1989) εντάχθηκε στον κατάλογο για τους Διεθνείς Ορνιθοβιότοπους.

Ο Γιούχτας έχει χαρακτηριστεί ως αναδασωτέα έκταση από 1969, ως Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, από το 1970 προστατεύεται ως αρχαιολογικός χώρος από το 1980. επίσης έχει ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο NATURA 2000, για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας χλωρίδας και πανίδας. Το 61% της ορνιθοπανίδας του όρους προστατεύεται από διεθνείς συμβάσεις και το 8% του συνόλου περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Σπονδυλόζωων της Ελλάδας.

Επίσης λόγω της παρουσίας σημαντικής αποικίας Γυπών, το όρος Γιούχτας έχει ανακηρυχθεί από το 1982 ως Σημαντικός Βιότοπος σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο και μεταγενέστερα εντάχθηκε στον κατάλογο για τους Διεθνείς Ορνιθοβιότοπους (Grimmet & Jones 1989) και την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία (ΕΟΕ 1994). Καθότι στην περιοχή εμφανίζονται και άλλα σπάνια ή ενδημικά φυτά και άλλα είδη, η περιοχή έχει επίσης περιληφθεί στον κατάλογο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους Σημαντικούς Βιότοπους για Φυσική Διατήρηση στην Ευρώπη (κατάλογος Corine Biotopes).

Η χλωρίδα του Γιούχτα
Η βλάστηση είναι κυρίως θαμνώδη, κυρίως φρύγανα όπως το αχηνοπόδι, η αγκαραθιά, τα πρινάρια, στις πιο δυσπρόσιτες πλαγιές του Γιούχτα, παρατηρούνται πολλά είδη χασμοφίλων όπως ο δίκταμος που είναι τοπικό ενδημικό, και ο έβενος, 360 συνολικά φυτά έχουν καταγραφή στον Γιούχτα, ενώ σήμερα υπάρχει αναπτυσσόμενο δάσος στους πρόποδες και τα νότια υψώματα του βουνού.

Σπήλαια
Στον Γιούχτα έχουν ανακαλυφθεί 11 σπήλαιο, από αυτά τρία είναι τα πιο σημαντικά και είναι μερικός χαρτογραφημένα, τα ανεμόσπηλια, το χωστό νερό, και του στραβομύτη

Μυθολογία
Ο Γιούχτας είναι ένα μυθικό βουνό από κάθε άποψη, μετά την έλευση του Χριστιανισμού, έπρεπε η παλιά πλέον θρησκεία να πεθάνει, και έτσι καλλιεργήθηκε ο μύθος ότι ο Γιούχτας είναι ο το μνήμα του Δία, αυτό συνέβη ίσος επειδή αν δούμε το Βουνό από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία, έχει τα χαρακτηρίστηκα Ανθρώπινου προσώπου ανάσκελα, επίσης λέγετε ότι πέρασε από τις Αρχάνες ο Απόστολος Παύλος και του ζήτησαν να απαλλάξει τους κατοίκους από τα δηλητιριόδη φίδια, ο Παύλος προσευχήθηκε και από τότε δεν υπάρχουν δηλητήριοδη ερπετά στον Γιούχτα, επίσης λέγετε ότι κάποτε ζούσαν στο βουνό οι Σαραντάπηχοι, που ήταν Άνθρωποι μεγάλου αναστήματος και τεράστιας δύναμης, και άλλοι πολύ μύθοι που αφορούν διάφορα σημεία του βουνού επιβιώνουν μέχρι της μέρες μας, από αφηγήσεις τον γερόντων προς τους νέους.

Έχει σημαντικό ρόλο στην περιοχή καθώς το ανθρωπόμορφο σχήμα του έχει δημιουργήσει μύθους για τον ρόλο του βουνού. Από την Μινωική εποχή ακόμα το βουνό έπαιζε σημαντικό ρόλο στην Μινωική ναυσιπλοΐα καθώς είναι το πρώτο βουνό που φαινόταν για όσους ερχόταν στην Κνωσσό.

Μεγάλη ήταν η σημασία του Γιούχτα στην λατρεία των Μινωιτών γιατί κατά την μυθολογία εδώ βρισκόταν ο τάφος του Δια. Το γεγονός αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι το βουνό αν το κοιτάξεις από βορειοδυτικά η κορυφογραμμή του θυμίζει έντονα ανθρώπινο πρόσωπο που είναι ξαπλωμένο και κοιτάζει τον Κρητικό ουρανό. Το όνομα του βουνού ήταν «Ιυττός»(Κνωσσία Δίκτη). Στην αρχαιότητα το όνομα Γιούχτας αποτελεί παραφθορά του Λατινικού Γιούπιτερ που σημαίνει Δίας ακόμα όμως και το Ιυττός μπορεί με παράφραση να γίνει Γιούχτας (Ιυττός, Ιυκτός, Γιούκτας). Η πίστη των Μινωιτών για την θεά της φυσικής ευφορίας που πέθαινε και αναγεννιόταν κάθε χρόνο συνεχίστηκε επηρεασμένη από την αρχαία Ελλάδα με την γέννηση του Δία στο νησί και μετά με την μεταφορά της Ευρώπης εδώ μετά την αρπαγή της για να γεννήσει τους δυο γιους του , τον Μίνωα και το Ροδάμανθο τους βασιλιάδες της Κρήτης. Οι Κρητικοί αντίθετα από τους Έλληνες πίστευαν ότι ο Δίας δεν είναι αθάνατος αλλά πεθαίνει κι ανασταίνεται κάθε χρόνο συμβολίζοντας την δύναμη της φύσης που αναγεννιέται κάθε άνοιξη. Ο Γιούχτας ήταν ιερό βουνό και ένα από τα σημαντικότερα ιερά κορυφής του μινωικού πολιτισμού εκεί βρέθηκε ναός 3700 ετών και 4 βωμοί ήταν κάτι σαν η ακρόπολη της Κνωσού.

Ο Γιούχτας λοιπόν ένα μυθικό ανθρωπόμορφο βουνό που συμβολίζει τον τάφο του Δία πατέρας θεών και ανθρώπων που ξάπλωσε ανάμεσα στα κρητικά βουνά τα οποία τον γέννησαν ανάμεσα στο Δικταίο άντρο και στο Ιδαίον άντρο που είναι χώροι που διεκδικούν την γέννηση του.

Στη κορυφή είχε οικοδομηθεί ιερό με περίβολο που είχε κυκλώπειο τείχος, μέσα στο ιερό του οποίου ανακαλύφθηκαν λατρευτικά είδωλα ανδρών και γυναικών και αναθηματικά μέλη. Στη βόρεια πλευρά του Γιούχτα, στη θέση Ανεμόσπηλια, ανασκάφηκε μινωϊκό ιερό που καταστράφηκε από σεισμό, μέσα στο οποίο βρέθηκαν τέσσερεις ανθρώπινοι σκελετοί, από τους οποίους ο ένας σε ειδική θέση και στάση. Είναι πιθανό ότι εκείνη τη στιγμή τελούνταν ανθρωποθυσία.

Τη μινωική λατρεία στην ιερή κορυφή τη διαδέχθηκε η χριστιανική λατρεία του Αφέντη Χριστού. Στο νότιο ύψωμα του όρους ιδρύθηκε από παλιά εποχή ο ναός του Αφέντη Χριστού (Μεταμόρφωση Σωτήρος). Σήμερα είναι τετρακλιτος ναός, από τους ελάχιστους που υπάρχουν. Το βορειότερο μέρος είναι αφιερωμένο στους Αγίους Αναργύρους, το επόμενο στους Αγίους Αποστόλους, το τρίτο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος και το νότιο, κτισμένο το 1443, είναι αφιερωμένο στην Αγία Ζώνη.

Σήμερα γίνεται μεγάλο πανηγύρι στις 6 Αυγούστου του Σωτήρος. Πολλοί, κυρίως κάτοικοι των Αρχανών, ανεβαίνουν το αρχαίο μονοπάτι την παραμονή με αρτοκλασίες. Το βουνό συνεχίζει να είναι ιερό και στις μέρες μας!

Στο Γιούχτα απάνω ανέβηκα κ’ είδα την Κρήτη ολόρθη
να στέκεται σαν το θεριό απ’ χει μαρμαρώσει .
Αντιφεγγίζει απ’ τη Κνωσσό κι πέτρες σμιλεμένες
τις ιστορίες μολογούν που ‘ναι βαθιά θαμμένες.
Κι ο Ψηλορείτης που κορφή ωσάν κι αυτήν δεν είδα
που ‘χει το χιόνι απάτητο μα και κρουσταλλιασμένο
γλυκοφιλή τον ουρανό τον αστρογεννημένο.
Κι η Κρήτη κάθεται απαλά στα κύματα και πλέει
και ταξιδεύει μακριά μέσα στο χρόνο ρέει.
τα κύματα την κυβερνούν κι γη αναστενάζει
και σαν γυναίκα ξαπλωτή στον ήλιο , μέσα βράζει.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s